Door Miroslaw Dembinski

'The way to the future'

Tijdens het nagesprek na de vertoning van 'A Lesson of Belorussian' benadrukt Franek Viacorka dat de film voor Europeanen gemaakt is. In Wit-Rusland is de film niet alleen officieel verboden, het is een must-see voor jonge mensen in het Westen die democratie en vrijheid als vanzelfsprekend ervaren. 1500 kilometer verder naar het Oosten voeren ondegrondse groepen nog steeds strijd voor vrijheid. In een land waar maar een regel geldt: “Every action requires a permit.”

Studeren is een vorm van protest
Franek Viacorka werd geboren in 1988; 3 jaar voordat de Sovjet Unie ineenstortte en Wit-Rusland onafhankelijk werd. In een voice-over verteld hij over zijn jeugd, ondersteund door zwart-wit beelden die tonen dat er tijdens zijn leven niet veel veranderde in het land. Zeker niet nadat de antinationalist en dictator Aleksandr Lukashenko in 1994 aan de macht kwam. In 2001 werd Franek's vader, oprichter van een nationaal Lyceum, opgepakt en in de gevangenis gezet. Sindsdien is het Lyceum ondergronds gegaan, en worden jonge studenten in het geheim onderwezen, bijvoorbeeld over wat vrijheid eigenlijk is. Studeren alleen is al een vorm van protest, vinden ze, net als het praten van Wit-Russisch en het zingen van nationalistische liederen. Het Wit-Russisch, dat door tweederde van de bevolking in het dagelijks leven wordt gebruikt, heeft Lukashenko  bijna geheel uit het openbare leven teruggedrongen. Een studente:”Als ik journalist zou zijn, zou ik een nieuwe krant oprichten: 'The way to the future'.”

'Policesticks are dangerous'
We volgen Franek bij zijn heldhaftige strijd in aanloop van de verkiezingen. Hij deelt kranten en pamfletten uit op straat, maar steeds wordt hij weggestuurd door politie- en beveiligingsmensen: “Waar zijn je papieren, van wie heb je toestemming?” Franek stimuleert vrienden muziek te maken, en neemt een speciale 'vrijheidssingle' op in de studio. Hij wil de muzikanten in zichzelf laten geloven, want ook dat is een vorm van revolutie. De voorbereidingen op de aanstaande presidentsverkiezingen zijn inmiddels in volle gang. Franek probeert zijn omgeving ervan te doordringen dat de situatie zoals hij nu is niet voor altijd zo hoeft te blijven. Hij gaat de deuren langs om mensen te vertellen dàt er een tegenkandidaat is, en vraagt hen of ze op hem willen stemmen. Oude mannetjes krijgen tranen in hun ogen bij het aanschouwen van zoveel vaderlandsliefde en moed. Tegenkandidaat Alaksandar Milinkievic moet zich veel meer dan Franek ondergronds bewegen. “I know that the policesticks are dangerous.”

Naïviteit
De enige wens van Franek is dat zijn vader uit de gevangenis wordt vrijgelaten. Keer op keer herhaalt Franek dat het “niet normaal” is dat zijn vader jaar na jaar wordt vastgehouden. Deze 'naïviteit' is hartverwarmend in een land dat helemaal murwgebeukt is onder 12 jaar Lukashenko. Als Franek samen met zijn moeder zorgvuldig geselecteerd eten bij de gevangenis wil brengen worden ze wéér weggestuurd. De machteloosheid is in de zaal voelbaar.

Dreigend sms'je
Toch is de film een document van hoop. De Wit-Russen zien het eind van het gevecht steeds dichterbij komen; het land verandert in hun ogen. Er wordt langzaam een naald gezet in de ballon die propagnda heet; het duurt niet lang meer voordat ook de bevolking er doorheen komt. Vooralsnog is verandering in Wit-Rusland moeilijk. Het volk wordt volledig in angst gehouden. Dat variëert van een dreigend sms'je van Lukashenko op de dag van de verkiezingen, tot rampscenario's in de krant wàt er gebeurt mocht Wit-Rusland in Westerse handen vallen. Propaganda is het grootste probleem voor de vrijheidsstrijders. Toch overwinnen honderden hun angst en stromen dag na dag samen op het Onafhankelijkheidsplein in Minsk. Franek:”De mensen die hier staan hebben hun angst overwonnen; dat is de grootste overwinning!” “We are a nation, we are Belorussian!”, scanderen de betogers, maar de militia rukken alweer op, terwijl ze dreigend met hun stokken op de schilden slaan. Het plein wordt wederom hardhandig schoongeveegd en Lukashenko roept zichzelf uit tot winnaar. Maar een nieuw elan is geboren, de bevolking heeft een aantal dagen de originele Wit-Russische vlag mogen zien wapperen en Franeks vader wordt (voor even) vrijgelaten. Vijftien jaar Lukashenko heeft de wit-Russische spirit nog altijd niet gebroken.